वर्षेनि सम्बन्ध विच्छेदका मुद्दा बढ्दै जाँदा परिवार विखण्डनले समाजमा ठुलो समस्या सिर्जना गर्नेतर्फ सजग हुनुपर्ने सरोकारवालाको भनाइ छ । जिल्ला अदालतका तहसिलदार एवम् सूचना अधिकारी नेम्बाङ सम्बन्ध विच्छेदका एक तिहाइ मुद्दा प्रक्रिया पूरा गर्न मात्रै दर्ता हुने गरेको बताउँछिन् । “एक तिहाइ हाराहारी मुद्दामा अर्को विवाह गरिसकेकाले कागजी प्रमाण मिलाउन मात्रै अदालती प्रक्रियामा आएको देखिन्छ”, नेम्बाङले भनिन्, “सम्बन्ध विच्छेदको बढ्दो क्रमप्रति समाजका सबै पक्षले चासो दिनु जरुरी छ ।”

अधिवक्ता जयप्रकाश केरुङ आफूले मुख्य रूपमा बालविवाह, वैदेशिक रोजगारी, सामाजिक सञ्जालको दुरुपयोग, मदिरा सेवन गर्ने लत, बेवास्तालगायतका कारण सम्बन्ध विच्छेद हुने गरेको पाइएको बताउँछन् । उनका अनुसार बालविवाह गरेका कतिपय दम्पती उमेरले परिपक्व भएपछि एक अर्कासँग बस्न नसक्ने निष्कर्षमा पुग्ने गरेका छन् । यस्तै श्रीमान् वा श्रीमती वैदेशिक रोजगारीमा भएपछि एक्लोपनका कारण अन्य व्यक्तितर्फ आकर्षित हुँदा सम्बन्धमा दरार आउने गरेको भेटिएको र यसमा सामाजिक सञ्जालले मद्दत गरेको अधिवक्ता केरुङको भनाइ छ ।

यस्तै मदिरा सेवनको लतका कारण परिवारले सङ्कट भोग्नु पर्दा सम्बन्ध नटिकेको उनले बताए । “मदिरा सेवनले आर्थिक अवस्था कमजोर हुनुका साथै परिवारमा माया प्रेम सकिँदै गएर सम्बन्ध नै समाप्त भएको पनि पाइन्छ”, उनले भने, “बेवास्ताका कारण पनि सम्बन्ध विच्छेद हुने गरेको पाइन्छ । समाजलाई परिवार विखण्डनको पीडाबारे बोध गराउन ढिलो भइसकेको छ ।”

केरुङका अनुसार सम्बन्ध विच्छेदले धेरै बालबालिकाको भविष्य अन्धकारमा पारिरहेको छ । “हुन त सम्बन्ध विच्छेद भएकामध्ये ९० प्रतिशतभन्दा बढी घटनामा आमाले नै सन्तानको जिम्मेवारी लिने गरेको पाइन्छ । कानुनले पनि बालबालिका सावालक नभइञ्जेलसम्म आमाको साथबाट बञ्चित गर्न नहुने भनेको छ”, केरुङले भने, “तर आमाले अर्को विवाह गरेपछि वा एक्लै भए पनि सिङ्गो परिवार नहुँदा बाल मनोविज्ञानमा गम्भीर चोट लाग्ने गरेको छ ।” सम्बन्ध विच्छेदका लागि आउनेलाई परामर्श दिँदा धुरुधुरु रुने तर सम्बन्ध टिकाउने तयार नहुने गरेको केरुङको भनाइ छ ।

पाँचथर बहुमुखी क्याम्पसका प्रमुख लक्ष्मीप्रसाद ढुंगाना सम्बन्ध विच्छेदका कारण पहिचानतर्फ केन्द्रित हुन जरुरी रहेको बताउँछन् । उनका अनुसार रोजगारीको अभावले सँगै रहन नपाएका दम्पतीको सम्बन्ध टिक्न कठिन पर्ने गरेको छ । “सम्बन्ध विच्छेद मनोवैज्ञानिक समस्याका रूपमा आम धारणा बन्दै गएको छ । सचेतनामार्फत परिवार र समाजका लागि त्याग र समर्पण भाव विकास गर्नुपर्छ”, ढुङ्गानाले भने, “अहिले आम मानिसले आफ्नो व्यक्तिगत लाभ हेर्ने, तर परिवार र समाजलाई बेवास्ता गर्ने चलनले पनि सम्बन्ध विच्छेद र परिवारमा विखण्डन भइरहेको छ ।”

क्षणिक आवेगमा परिवार र समाजप्रति नागरिक उत्तरदायी नहुँदा पारिवारिक संरचनामा खलल पुगेको र बालबालिका अभिभावकविहीन हुन थालेको ढुंगानाको भनाइ छ । यस्तै विगतमा जस्तो महिलाले अन्याय नसहँदा पनि सम्बन्ध विच्छेद हुने गरेको उनले बताए ।