काठमाडौँ, २८ वैशाखः नेपाललाई पारदर्शी, न्यायपूर्ण र विकासमुखी कर प्रणाली आवश्यक छ, जसले मध्यम वर्गलाई संरक्षण गर्दै अर्थतन्त्रलाई मजबुत बनाओस्।“आर्थिक वर्ष २०८३/८४ का लागि आर्थिक तथा कर सुधार सम्बन्धी सुझावहरू

१. १० लाख रुपैयाँसम्म आयकर नलगाइयोस्
१० लाख रुपैयाँसम्म केवल Social Security Tax मात्र लगाइयोस् र यसको दर १% बाट २% सम्म बढाउन सकिन्छ। त्यसपछि मात्र प्रगतिशील रूपमा आयकर लागू गरियोस्।
प्रभाव:
यसले मध्यम वर्गको क्रयशक्ति बढाउँछ, महँगीको असर कम गर्छ र नागरिकसँग खर्च तथा बचत गर्ने क्षमता बढ्छ।

२. सबै नेपालीलाई PAN मार्फत कर प्रणालीमा ल्याइयोस्

हरेक आम्दानीलाई PAN सँग जोडियोस्, चाहे पेशा वा आम्दानीको स्रोत जे भए पनि।
प्रभाव:
हाल तलब खाने वर्गले मात्र धेरै कर तिरिरहेको अवस्था छ। सबैलाई कर प्रणालीमा ल्याउँदा राज्यको राजस्व बढ्छ र कर प्रणाली न्यायपूर्ण बन्छ।
उदाहरण:
भारतले PAN आधारित प्रणाली लागू गरेपछि कर दायरामा उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ।

३. घर कर्जाको रकम घटाएर बाँकी आम्दानीमा मात्र कर लगाइयोस्

Home Loan को ब्याज तथा किस्ता Gross Income बाट घटाएर बाँकी रकममा मात्र कर लगाइयोस्।
प्रभाव:
घर आवश्यकता हो, विलासिता होइन। यसले घर किन्ने परिवारलाई राहत दिन्छ र बैंकिङ तथा रियल स्टेट क्षेत्रलाई सहयोग पुग्छ।

४. सबै कारोबार कर प्रणालीसँग जोडियोस्

हरेक ठूलो कारोबार डिजिटल रूपमा कर प्रणालीसँग लिंक गरियोस्। कम्पनीहरू जस्तै व्यक्तिले पनि केही खर्चमा कर छुट पाउने व्यवस्था गरियोस्।
प्रभाव:
सबैले VAT Bill माग्ने बानी बस्छ, जसले कर छलि र कालोधन घटाउँछ। प्रत्येक व्यक्तिको आम्दानी र खर्च ट्र्याक गर्न सहज हुन्छ।
वास्तविकता:
धेरै व्यक्तिले कम आम्दानी देखाएर ठूलो खर्च गरिरहेका छन्। यस्तो प्रणालीले लुकेको आम्दानी करको दायरामा ल्याउँछ।

५. VAT १३% बाट घटाएर १०% गरियोस्

प्रभाव:
कम VAT हुँदा बिल काट्ने प्रवृत्ति बढ्छ, कर छलि घट्छ र उपभोक्ताको खर्च गर्ने क्षमता बढ्छ।
६. विवाहित तथा बच्चा भएका परिवारलाई कर छुट दिइयोस्
प्रभाव:
शिक्षा, स्वास्थ्य र जीवनयापन खर्च बढिरहेको अवस्थामा यसले परिवारलाई राहत दिन्छ।

७. Capital Gain Tax लाई Final Tax घोषणा गरियोस्

जग्गा वा शेयर बिक्रीमा लाग्ने Capital Gain Tax अन्तिम करको रूपमा मान्यता दिइयोस्।
प्रभाव:
यसले कर प्रणाली सरल बनाउँछ र लगानीकर्ताको विश्वास बढाउँछ।

८. Lifestyle अनुसार कर अनुगमन गरियोस्

जसको जीवनशैली अत्यन्त विलासी छ तर आम्दानी कम देखाइएको छ, त्यस्ता व्यक्तिलाई करको दायरामा ल्याउने व्यवस्था गरियोस्।
प्रभाव:
Lifestyle र आम्दानी मिल्नुपर्छ। यसले कर छलि कम गर्छ र समाजमा समानता ल्याउँछ।
उदाहरण:
Luxury Car, महँगो घर, विदेश भ्रमण धेरै गर्ने तर कर नतिर्ने व्यक्तिमाथि स्वतः निगरानी हुनुपर्छ।

९. चुरोट, मदिरा र जरिवानामा उच्च कर लगाइयोस्

प्रभाव:
यसले नागरिकलाई अनुशासित बनाउँछ, स्वास्थ्य सुधार गर्छ, जीवन प्रत्याशा बढाउँछ र स्वास्थ्य खर्च घटाउँछ।
विदेशी अभ्यास:
अष्ट्रेलिया र बेलायतले चुरोट तथा मदिरामा उच्च कर लगाएर जनस्वास्थ्य सुधार गरेका छन्।

१०. स्वास्थ्य तथा जीवन बीमा सस्तो र सहज बनाइयोस्

प्रभाव:
नागरिकलाई आर्थिक सुरक्षा मिल्छ, स्वास्थ्य सेवा पहुँच बढ्छ र आकस्मिक खर्चको भार कम हुन्छ।
सुझाव:
नेपालले भारतको बीमा प्रणालीसँग तुलना गरी सस्तो र पहुँचयोग्य बीमा नीति ल्याउनुपर्छ।
थप सुझावहरू

११. Digital तथा Cashless Economy लाई प्रोत्साहन गरियोस्

QR Payment, Digital Transaction र Online Billing मा प्रोत्साहन दिइयोस्।
प्रभाव:
भ्रष्टाचार घट्छ, कर प्रणाली पारदर्शी बन्छ र अर्थतन्त्र औपचारिक प्रणालीमा आउँछ।

१२. Startup तथा युवा उद्यमीलाई कर छुट दिइयोस्

प्रभाव:
रोजगारी सिर्जना हुन्छ, Brain Drain कम हुन्छ र युवामा उद्यमशीलता बढ्छ।

१३. स्वदेशी उद्योगलाई प्रोत्साहन गरियोस्

नेपालमै उत्पादन गर्ने उद्योगलाई कर छुट तथा सहुलियत दिइयोस्।
प्रभाव:
आयात घट्छ, रोजगारी बढ्छ र देशको अर्थतन्त्र मजबुत बन्छ।

निष्कर्ष

आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेट केवल कर उठाउने माध्यम मात्र नभई:
इमानदार करदातालाई संरक्षण गर्ने,
लुकेको आम्दानीलाई कर प्रणालीमा ल्याउने,
मध्यम वर्गलाई राहत दिने,
लगानी तथा उद्यमलाई प्रोत्साहन गर्ने,
र समृद्ध नेपाल निर्माण गर्ने दिशामा केन्द्रित हुनुपर्छ।
पारदर्शी, डिजिटल र न्यायपूर्ण कर प्रणाली नै समृद्ध नेपालको आधार बन्न सक्छ।

प्रस्तुतकर्ता: सुजन पण्डित, बैंकिङ व्यवसायी”